T U R K I J A



Adiyaman, TURKIJA


1999.08.25

Kahta, TURKIJA

1999.08.27

Malatya, TURKIJA

1999.08.31

Dogubayazit, TURKIJA (Kurdistanas)

1999.09.05



Godos pasakojimai angliškai
Valdemaro įspūdžiai iš Turkijos (lenkiškai)


    ATGAL


Adiyaman, TURKIJA

1999.08.25


Turkija. Stambulas po žemės drebėjimo.Šiandien mes kirtome Turkijos sieną ir vidurnaktį atvykome į Adiyamaną. Palapines pasistatėme Universiteto teritorijoje. Mes norime pailsėti vieną dieną Nemrut Dagi ir po to važiuoti dviračiais per kalnus į Malatya.

Aplinkui visi žmonės kalba apie žemės drebėjimą. Tai didžiulė tragedija. Mums parodė laikraštį su nuotraukomis, bet kas parašyta, mes nesupratome. Kalbama, kad visa Turkija pasislinko du metrus Graikijos link. Niekad negali žinoti, kas ištiks mus ir mūsų planetą.


Sigitas


Kahta, TURKIJA

1999.08.27


Šiandien - pirma tikro poilsio diena per keletą paskutiniųjų mėnesių. Geriant arbatą degalinėje prieš Kahta, prie mūsų priėjo Kommagene viešbučio ir kempingo savininkas ir pasiūlė veltui nakvynę jo kempinge, jeigu mūsų visa grupė važiuos į ekskusija į Nemrut Dagi. Už ekskursiją susitarėme mokėti irgi su nuolaida. Šiuo metu turistų šioje Turkijos dalyje (Kurdistane) labai mažai. Jei 90-ųjų metų pradžioje kasmet atvykdavo po 120 tūkstančių užsieniečių, tai dabar šis skaičius staiga sumažėjo iki 2 tūkstančių.

Tiesą sakant, diena buvo nuostabi. Trečią valandą nakties kėlėmės ir išvažiavome pasitikti saulės į Nemrut Dagi. Tai 2150 m aukščio kalnas, kurio viršūnėje supiltas kapas karaliui Antiochui I. Raudonas saulės kamuolys pakilo iš kalnų, supančiu Eufrato slėnį. Sutikome saulėtekį kartu su karalių ir dievų skulptūromis, stebinčiomis šį didingą reginį kasdien jau 2 tūkstančius metų.


Sigitas


Malatya, TURKIJA

1999.08.31


Visą dieną praleidome Malatya mieste. Jau 10 val. iš ryto mus pasitiko vietinės televizijos reporteriai prie mero rūmų. Pats meras buvo išvykęs, tačiau Turizmo skyriaus direktorius mums suorganizavo priėmimą pas Malatya valdytoją (valdytojas yra skiriamas vyriausybės, o meras yra renkamas). Prie valdytojo rūmų susirinko gausus būrys žurnalistų su kameromis. Aš jiems pievoje išskleidžiau Taikos juostą. Vėliau visa mūsų grupė kartu su žurnalistais buvo pakviesta į valdytojo kabinetą. Jis pasakė kalbą apie taikos svarbą, padovanojo mums bukletų ir knygų apie Malatya, taip pat džiovintų abrikosų, kuriais garsėja ši Turkijos sritis. Tačiau Taikos juostoje jis įpareigojo pasirašyti Turizmo skyriaus direktorių.

Šiandien vakare reportažą apie mus turėjo rodyti per Malatya televiziją, o rytoj vakare rodys per Nacionalinę TV. Rytoj iš ryto turėtų būti parašyta ir Turkijos laikraščiuose.

Nors po Nemrut kalnų visi jautėsi pavargę, tačiau gana vieningai nutarė ir palei Vano ežerą važiuoti dviračiais. Tad Turkijoje dar pabūsime kelias dienas.

Po sunkaus kalnų kelio kai kurie dviračiai smarkiai nukentėjo. Blogiausia padėtis Valteriui - jam suskilinėjo užpakalinis ratlankis ties stipinais ir kiekvienu momentu gali visai sutrūkti. Tačiau tinkamo ratlankio Turkijoje ir tuo labiau Irane, atrodo, nepavyks gauti... Niekur Turkijoje nebegaunu dujų balionėlių. Be dujų negaliu išsivirti kavos, o pirkti - brangu.


Sigitas


Dogubayazit, TURKIJA (Kurdistanas)

1999.09.05


Prieš kylant į kalnus, Sinci, Turkija. 1999 m. rugpjūčio 27 d.Po Maltajos važiuoti buvo lengva. Asfaltuotas kelias leidosi žemyn į slėnį, abipus jo į dangaus aukštybę viršūnes kėlė medžiai. Kažkas sakė, kad Kurdistane pavojinga ir kad po 3 val. vakare keliai uždaromi. Nors ir labai stengėmės kelionę pradėti kuo anksčiau, dvi valandos prie žydro Van ežero prabėgo nepastebėtai ir pajudėjome tik 10 val.

Laikas bėgo, kelias darėsi vis tuštesnis, kol likome tik mes šešiese. Kaimai tušti, žmonės evakuoti, šen bei ten ganosi pasimetę gyvuliai. Jautėmės lyg rojuje. Tačiau ramybė truko neilgai. Link mūsų artinosi kažkoks gaudesys. Atsisukusi pamačiau, kad mus lydi tankas su žydraisiais šalmais - kokia pagarba! Iš paskos važiavo sunkvežimiai.

Tankas mus lydėjo iki artimiausios karo stovyklos. Čia mūsų pačių saugumui buvome sulaikyti. Kareiviai teiravosi, ar kartais čia neieškom aukso ir patarė geriau važiuoti mašina. Paaiškinome, kad esame Taikos Žygio dalyviai ir atsisakę mašinos, paprašėm leisti pernakvoti. Pernakvoti leido, bet važiuoti ne mašinoje - ne.

Buvo išties PUIKU - turkų kareiviai pavaišino mus šiltu maistu iš savo katilo, kurį tuštino prieš mums atvykstant. Patiekalas buvo lygiai toks pat, kokį valgėme Sinciko karo stovykloje. Sigitas juokavo - gal vakarienė gaminama centralizuotai Istanbule, o paskui išvežiojama po visą šalį? Mums netgi buvo pasiūlyta Pepsi, arbata ir kava. Nelaukdama šios istorijos pabaigos, nuėjau miegoti. Vėliau paaiškėjo, kad pats įdomumas dar priešaky. Vienam turkų kareiviui buvo įsakyta mus saugoti. Savo pareigas jis vykdė iš visos širdies - lydėjo mus į tualetą ir atgal, uždegdavo šviesą ir netgi paduodavo ranką lipant laiptais. Ar ne per gerai?

Piešiniai ant uolų. Žmonės važinėjo dviračiais jau prieš keletą tūkstančių metų :) Sinci, Turkija. 1999 m. rugpjūčio 27 d.Valteris vis dar rašė meilės laiškus, kai užmigau antrą kartą. Staiga pabudusi nakties tyloje pajutau kažką keistą - mus saugojęs kareivis bandė lįsti po miegmaišiu ir liesti mano kojas. Pradėjau rėkti - “Eik iš čia, dink!” Jis dar labiau atidarė palapinę ir ropštėsi vidun. Traukdamasi atatupsta surikau dar garsiau. Valdemaras pabudo: “Kas atsitiko, Goda, kas atsitiko? Ateik į mūsų palapinę”. Kareivis dingo. Galvijas.

Rytą juokėmės. Kaip po to galėjau toliau miegoti viena, stebėjosi kiti. Man pakako vieno kareivio, kam dar du lenkai - paaiškinau.

Turkija - labiausiai militarizuota šalis, per kurią teko važiuoti. Galiu paaiškinti kodėl. Pirmą kartą Taikos Žygio istorijoje buvome sulaikyti ir prieš savo valią nebegalėjome važiuoti toliau. Ne tik matėme tankus, bet ir buvome jų lydimi. Išvykstant iš Vano, vieno didžiausių Kurdistano miestų, mus sustabdė kariškiai ir pagal savo sąrašą ieškojo Taikos Žygio dalyvių - vieno mekskiečio, vieno peruiečio, trijų lietuvių, dviejų lenkų, „dos italianos” ir vienos kroatės. Saugumas dirba gerai, tačiau nemanau, kad tai buvo sunki užduotis.

Galiausiai pasienis. Punktas, kuriame norėjome kirsti Turkijos sieną, buvo uždarytas. Punktai šiauriau ir piečiau turėjo būti atidaryti. Tačiau, kai atvykome į artimiausią pasienio miestelį Dobayazitą, mus įspėjo, kad neturėtume vykti į pasienį naktį, o tuo labiau ten miegoti. Sigitas ketvirtį valandos bandė paaiškinti, kad ten Turkijos kariuomenė. Tačiau viskas perniek...


Goda


Valdemaro įspūdžiai iš Turkijos (lenkiškai)

 


To juz nasz ostatni dzien w Turcji. Dzisiaj wieczorem powinnismy przekroczyc granice z Iranem. Przed tygodniem ukradziono nam komputer takze teraz kontakt internetowy jest troche utrudniony. Zawsze znajdzie sie jakies rozwiazanie. Tutaj w Van mielismy spotkanie z burmistrzem miasta i lokalnymi mediami. Po calym oficjalnym "przedstawieniu" z wymienianymi wzajemnie grzecznosciami, podpisywaniem naszego "piecebaner-u" i pokazywaniem mapy naszego przejazdu dookola swiata, wladze tego miasta zaproponowaly nam wszelakiego rodzaju pomoc. Z noclegu w porzadnym hotelu niestety nie skorzystamy, gdyz jeszcze dzisiaj ruszamy dalej, ale pomoc techniczna, w tym korzystanie z komputera bardzo sie przydaly. Tak wiec pisze.... Jezeli chodzi o Turcje to przejechalismy tylko jej mniej znana, mniej turystyczna wschodnia czesc. Region ten jest od wielu lat miejscem konfliktu pomiedzy Turkami i Kurdami, ktorzy stanowia wiekszosc mieszkajacej tutaj ludnosci. Teren na przestrzeni setek kiloetrow jest bardzo gorzysty, tak wiec stanowil dobre miejsce dla operowania kurdyjskiej partyzantki - PKK. Trudnosci terenu poznalismy bardzo dobrze przedzierajac sie przez trzy dni gorami z Kharty do Malatya. Wlasciwie na zadnej mapie nie bylo zaznaczonej drogi przez gory, wszystkie pokazywaly, ze nalezy zrobic kolko. Od miejscowej ludnosci wiedzielismy jednak, ze droga taka istnieje. Trudna do przejechania, ale istnieje. Tak wiec nie wiedzac na co sie porywamy, zdecydowalismy sie na przejazd gorami. Najpierw jednak zwiedzilismy miejsce, z powodu ktorego zawitalismy w to odlegle od przecietnego szlaku turystycznego miejsce - gora Nemrut. Miejsce to jest niezwykle. Na wierzcholku najwyzszej gory w okolicy usypano bowiem w I w. p.n.e. kopiec, ktory wielkoscia dorownuje piramidom egipskim. U podnoza tego kopca poustawiane sa olbrzymie posagi starozytnych bogow i kroli, ktorzy zostali pochowani w tym miejscu. Calosc sprawia niezwykle wrazenie. My dotarlismy na miejsce o wschodzie slonca. Widok byl wspanialy. Po pierwsze ze wzgledu na otaczajace nas ze wszystkich stron piekne gory, po drugie ze wzgledu na owe posgi - olbrzymie, majestatyczne, powoli wylaniajace sie z mroku. Widok byl rowniez ciekawy ze wzgledu na kolorystyke. Tutejsze gory sa niemal pozbawione roslinnosci. Wszedzie tylko skaly, kamienie i piasek, przy czym ich kolor jest z regoly czerwony, albo czewono-brazowy. O wschodzie slonca ten dominujacy w krajobrazie czerwony kolor, wydaje sie jeszcze bardziej intensywny niz w rzeczywistsci. Widok na prawde niezwykly. Z gory Nemrut skierowlismy sie do miasteczka Sincik, ktore wedlug "normalnych" map bylo "slepa uliczka", gdyz dalsza droge zaslanialy wysokie gory. Po drodze do Sincik mijalismy doskonale zachowany rzymski most na jednym z doplywow Eufratu. Teraz, w czasie lata na dole pynal tylko niewielki strumyczek, ale o wielkosci rzeki swiadczylo jej olbrzymie, teraz wyschniete, koryto. My dotarlismy tam w srodku dnia i po 2 godzinach "sjesty" ruszylismy w dalsza droge. Jezeli jednak ktos znajdzie sie w tych terenach, radze zorganizowac to tak, aby zatrzymac sie wlasnie w tym miejscu na nocleg. Teren jest wymarzony na obozowisko. Pomiedzy dwoma urwiskami skalymi, na piasczysto- kamienistym dnie koryta rzecznego, u brzegu wijacego sie strumyczyczka, ktory w pewnych miejscach robi sie na tyle gleboki, ze mozna sie w nim kapac. Kapiel w nim dostarczyla nam niemalze zapomnianego juz po miesiacach wedrowki przez bardzo gorace i suche kraje, wrazenia swiezosci gorskiej zimnej wody. Tak w ogole to w wlasnie w gorzystych terenach Kurdystanu po raz pierwszy od bardzo, bardzo dawna zaczalem znowu spac opatulony w spiworze. Dnie sa tutaj bowiem upalne, ale noce, nawet w ciagu lata, sa raczej chlodne, tak ze trzeba sie bylo przeprosic ze spiworem i cieplejszymi rzeczami na noc. Do Sincik prowadzi kreta, gorzysta, ale w miare porzadna asfaltowa droga. Juz ona dala nam niezle "w kosc". To byl jednak tylko poczatek. W Sincik bowiem konczyl sie asfalt i zaczynala sie kamienisto-piaszczysta droga, ktora wydawalo sie proadzi niemalze pionowo w gore. Najciekawsze bylo, ze nikt nie potrafil nam powiedziec dokladnie jak daleko jest do Malatya. Jedni mowili 70km. inni 140km. Pozniej okazalo sie, ze w gorach jest cala siec drog i wlasciwie jest wiele mozliwosci dotarcia do Malatya. Przy tym wszystkim na rozwidleniach drog nie ma zadnych drogowskazow tak, ze trzeba jechac "na czuja", ewentualnie jezeli ma sie szczescie, pytac napotkanch miejscowych o droge. W naszym przypadku przejazd z Sincik do Malatya zajal 90 km i byly to chyba najciezsze z kilometrow przejechanych w ciagu tej wyprawy. Inna sprawa, ze kilometry nalezaly tez do jednych z najciekawszych. Okazuje sie, ze nie trzeba jechac w Himalaje albo Andy aby doswiadczyc kretych waskich drozek wijacych sie nad przepasicia, prowadzacych raz w gore, raz w dol i wychodzacych od czasu do czasu na zadziwiajaco zielone w porownaniu do calego otoczenia dolinki. W sumie teren ten jest wymarzonym miejscem na rowerowe gorskie wyprawy. Warunkiem jednak jest mozliwie niewielki bagaz (nie jak w naszym przypadku maly domek na kolkach) i pozadny, wytrzymaly na wstrzasy rower gorski. Po trzech dniach tej "przejazdzki" wlasciwie kazdy z naszej dziesiatki pierwsza rzecza jaka szukal w Malatya byl sklep rowerowy. Bez wyjatku kazdy z naszych rowerow wymagal mniejszych lub wiekszych napraw, wlacznie z wymienieniem zlamanej obreczy kola i spawaniem peknietej ramy. Dla tych widokow, dla tych dolinek, dla tych wschodow slonca, dla tych karkolomnych zjazdow po wijacych sie sciezkach i dla samej satysfakcji dokonania czegos, co na prawde nie bylo proste, bylo warto. Z Malatya przjechalismy spory kawalek Turcji wynajetym busem az do Tatvan. Miasto jest polozone nad najwiekszym w Turcji jeziorem Van. Cala okolica jest idealnym miejscem dla turystow, gory, jezioro, czysta, majaca wlasciwosci lecznicze woda. Nie trzeba byc bardzo uwaznym obserwatorem, aby zorientowac sie, ze swego czasu postawiono tutaj na turystyke. Problem w tym, ze plany te pokrzyzowala polityka i majace tutaj miejsce starcia pomiedzy Kurdami, a wojskiem tureckim. Teraz pozostaly tyko slady po wielkich polach namiotowych oraz niedokonczone inwestycje w hotele i domki campingowe. Dzialajace osrodki swieca pustkami, a zagraniczni turysci witani sa przez miejscowych z mieszanina radosci i niedowierzania, Turysci nie przyjada bowiem w miejsce, ktore znajduje sie w nieprzerwanym od lat stanie wojennym. Z uwagi na aresztowanie przez tureckie sluzby specjalne przywodcy PKK- Abdulah Ocalan i zwiazane z tego powodu zagrozenie rozruchow w Kurdystanie, a nawet atakow terorystycznych w calym kraju, Turcja nalezala w tym sezonie do wielkich przegranych jezeli chodzi o turystyczny biznes. Nawet w znane i lubiane rejony zawitalo w tym roku znacznie mniej turystow niz zazwyczaj. Wschodnia Turcja, a juz zwlaszcza jezioro Van jest jednak przypadkiem szczegolnym. Tutaj problem problem braku turystow nie jest problemem akurat tego sezonu, ale istnieje i poglebia sie od lat. Tak wlasciwie nie ma sie jednak czemu dziwic. Droga wzdluz jeziora, przebiegajaca rowniez miejscami przez polozone nad brzegiem gory, przpomina bowim poligon wojskowy. Co chwila mija cie bowiem transport ciezarowek wojskowych, albo nawet wozow opancezonych. Co pare kilometrow widac zabudowania wojskowe, wysiedlone i zniszczone wioski, a blokady na drodze z kontrola dokumentow zdrzaja sie mniej wiecej co 20 km. Tak w ogole droga ta mozna jechac tyko od godzin porannych do 17.00. Pozniej ruch ustaje. Oficjalna wesja turecka mowi o niebezpieczenstwie ataku terorystow kurdyjskich i koniecznym z tego wzgledu srodkami ostroznosci. Tak w ogole, to ciezko doszukac sie prawdy w calym tym problemie turecko-kurdyjskim. Kazdy spotkany czowiek przedstawia inna wersje. Jeden z mlodych Kurdow, z ktorym rozmawialem - student na uniwersytecie Malatya - mowil, ze Kurdowie i Turcy to bracia i problem z PKK w Turcji jest tylko sztucznie tworzony przez nieprzychylne kraje sasiednie, ktore wspieraja partyzantke kurdyjska. Z tego co on mowil wynikalo, ze cale PKK rekrutuje sie z Kurdow zamieszkujacych polnecna czesc Iraku, czy tez Syrie i Kurdowie Tureccy nie chca miec z nimi nic wspolnego. Ocalana nazwal morderca winnym 30 tys mordestw w tym rowniez na dzieciach i kobietach. Czeka tez z niecierpliwoscia na wykonanie wyroku smierci, jaki wydal sad turecki na przywodce PKK i liczy, ze z ta chwila wszystko wroci do normy. Inny mlody Kurd, rowniez student, opowiadal o 3 tysiacach wysiedlonych wioskach kurdyjskich. Jedyna winna ponad milina ludzi zmuszonych do opuszczenia swoich domow, byl fakt, ze mieszkali w gorskich terenach Kurdystanu i potencjalnie mogli udzielic schronienia partyzantom PKK. Student ten mowil tez o tym, ze jeszcze przed dziesieciu laty oficjalne stanowisko tureckiego rzadu glosilo, ze nie ma takiej narodowosci w Turcji jak Kurdowie, a grupa ludzi, ktora przez niektorych jest tak nazywana jest po prostu tureckimi goralami i z tego powodu wynikaja roznice w kulturze i jezyku. Teraz stanowisko to juz sie zmienilo, niemniej jednak prowadzona od lat polityka represji spowodowala, ze ludzie boja sie mowic co mysla, nie ma tez przywodcow, ktorzy w pokojowy sposob wstawili sie za racjami kurdyjskimi, gdyz wielu takich co probowalo, zostalo aresztowanych, nie wylaczajac z tego wybranych w wolnych wyborach kurdyskich przedstawicieli do parlamentu tureckiego. Gdzie lezy prawda? Nie wiem. Pewnie nie ma takiej prawdy absolutnej, jak to zazwyczaj bywa w dlugotrwalych konfliktach i naroslymi przez lata wzajemnymi uprzedzeniami. My jako ginacy w tym regionie gatunek "homo turisticus" moglismy w sumie bez wiekszych przeszkod podziwiac uroki okolicy, czasmi tylko bedac narazonymi na takie niedogodnosci jak kolejna w ciagu dnia kontrola paszportow, czy tez niemoznosc przejechania przez droge po godzinie17.00. Wszystko to nalezy jednak wpisac w koloryt regionu i korzystac ze specyficznych jego atrakcji. Tutaj wymienic nalezy min. nocleg w koszarach tureckiej armii po zatrzymaniu po godzinie policyjnej na owej drodze (wojskowi dbali o nasza grupke clakiem niezle, dostalismy super kolacje i rowniez niezle sniadanko, a ja moglem skorzystac z uslug wojskowego fryzjera, ktory z w moim przpadku zamienil uzywana tutaj zazwyczaj maszynke do golenia na standardowe nozyczki), czy tez wycieczke w eskorcie uzbrojonych Kurdow na wygasly olbrzymi wulkan, w ktorego kraterze znajduje sie obecnie 5 jezior w tym jedno z goraca woda - miejsce przepiekne. Przy okazji tej wycieczki na wulkan zrozumielismy rowniez kilka spraw, ktore normalnie sa przemilczywane. W napotkanej po drodze wiosce kurdyjskiej wlasciwie wszyscy mezczyzni trzymali w domu jakas bron. Co ciekawe w bron te sa zaopatrywani przez armie turecka, dostaja rowniez jakies pieniadze od panstwa tureckiego. Wszystko za to, ze zgodzili sie wspolpracowac przy zwalczaniu PKK. Ci ktorzy sie nie godzili byli wysiedlani. Teraz takie wioski pelnia role swwego rodzaju posterunkow, a mezczyzni tam mieszkajacy milicji. Oczywistym jest nie sa oni lubiani przez wielu ludzi, ktorzy mowia o nich jako kolaborantach. Sama trasa z Tatvan do Van wzdluz jeziora byla przepiekna. Po dotarciu do Van czekala na nas kolejna niespodzianka. Okazlo sie bowiem, ze przejscie graniczne, ktorym zamierzalismy dostac sie do Iranu jest nieczynne. Nikt nie potrafil nam wyjasnic dlaczego, po prostu kierowano nas na inne i juz. Zdaje sie wiec, ze dzien dzisiejszy nie bedzie naszym ostatnim w Turcji, jak mi sie to jeszcze niedawno wydawalo. Musimy nadlozyc ponad 100 km aby dotrzec do Dogubayazit, lezacego w boblizu granicy iranskiej. Pozytywnym aspektem tej zmiany planow jest fakt, ze bedziemy widziec gore Ararat - biblijne miejsce schronienia Noego po potopie, ktora lezy w pobizu naszej nowej trasy przejazdu. A wiec to jeszcze nie koniec wrazen z Turcji. Zobaczmy jak to bedzie...


Waldemar



ATGAL